LINUX NEWBIE ADMINISTRATOR GUIDE

ver. 0.61 2000-02-05

Część 0: Dla niezdecydowanych (Zalety Linuksa)

Stan i Peter Klimas

Proste odpowiedzi na pytania często zadawane przez początkujących, którzy zainstalowali Linuksa na swoich domowych komputerach i administrują swoimi domowymi sieciami

Rozpowszeniany na zasadach General Public Licence http://www.gnu.org/copyleft/gpl.html Twój odzew, komentarze, poprawki i ulepszenia są mile widziane. Wyślij je do penguin@thepenguin.zzn.com


Szybkie odnośniki

Start:   Linux Newbie Administrator Guide
Część 0: >Dla niezdecydowanych (zalety Linuksa)<
Część 1: Przed instalacją Linuksa
Część 2: Zasoby Linuksa, pomoc i trochę odnośników
Część 3: Najczęszcze pytania odnośnie podstawowych operacji
Część 4: Najczęściej zadawane pytania przez nowych administratorów Linuksa
Część 5. Uczenie się z Linuksem
Część 6: Jak uaktualnić jądro systemu
Część 7: Linuksowe komendy i skróty (Shortcuts)
Część 8: Ważne linuksowe aplikacje (komercyjne i nie tylko)


Zawartość tej strony:

0. Dla niezdecydowanych (zalety Linuksa)

0.1 Generalnie, dlaczego Linux?
0.2 Czy Linux jest dla mnie?
0.3 Jakie są zalety Linuksa?
0.4 Nie wierzę, że oprogramowanie może być naprawdę darmowe, etc..
0.5 "Nie ma czegoś takiego jak darmowy lunch"
0.6 Potrzebuję wysokiego stopnia bezpieczeństwa. Używając komercyjnego oprogramowania, mogę pozwać jego twórców do sądu, gdy coś się stanie.
0.7 Potrzebuję standardów. Duże korporacje software'owe (Microsoft) zapewniają standardy

0. Dla niezdecydowanych (zalety Linuksa)

0.1 Generalnie, dlaczego Linux?

Jeśli naprawdę lubisz pracę z komputerami, Linux jest systemem operacyjnym Twoich marzeń. Daje więcej przyjemności pracy, niż jakikolwiek inny system operacyjny. Powodem, dla którego Linux jest rzeczywiście rewolucyjny jest to, iż jest on Otwartym Oprogramowaniem [Open Software]. Nasza nauka i technologia działa dzięki swobodnemu dostępowi do informacji i równym prawom do rewidowania. [oryg. peer review] Czy wsiadł byś do samolotu, który jest oparty na zastrzeżonej wiedzy, niezrewidowanym projekcie, samolotu, do którego mechnizmów nikt, poza producentem nie może zajżeć? Więc dlaczego masz ufać zamkniętemu, niezrewidowanemu, zastrzeżonemu systemowi operacyjnemu? Linux jest stworzony idealnie dla krytycznie ważnych zastosowań.
Robienie podków było kiedyś ściśle chronioną tajemnicą handlową. Nauka i technologia eksplodowały 500 lat temu, dzięki wymianie wiedzy za pośrednictwem druku. W początkach druku, wielu z tych, którzy odważyli się dzilelić wiedzą, zostało zamordowanych za ujawnianie "tajemnic handlowych". Linux jest dla ery komputerowej tym samym, czym Gutenberg był dla pisma. Miejmy nadzieję, że obecnie nie będzie żadnych stosów :-)

0.2 Czy Linux jest dla mnie?

Tylko sam możesz odpowiedzieć sobie na to pytanie. Linux jest dojrzałym, potężnym i ekstremalnie konfigurowalnym systemem UNIX-owym. Możliwości i konfigurowalność mają swoją cenę - możesz potrzebować dobrego obezniania z komputerami by skonfigurować Linuksa. Gdy system i aplikacje są już skonfigurowane, Linux jest relatywnie łatwy w użyciu. Więc twoja matka także będzie mogła używać Linuksa, jeśli stworzysz łatwe, graficzne konto użytkownika dla niej i dodasz właściwe ikony/rozwijane menu na jej graficznym desktopie. Linux jest bezpieczny, więc twoja matka nie będzie w stanie uszkodzić systemu, nieważne jak bardzo będzie się starać - no chyba, że użyje młotka :-).
Linux jest całkiem inny, niż MS Windows, więc nie oczekuj, że jeśli radzisz sobie z obsługą Windowsa, Linux będzie dla Ciebie prosty. Prawdopodobnie będziesz musiał się uczyć. Z drugiej strony, jeśli przechodzisz z UNIX'a, Linux będzie dla ciebie prosty. Jeśli nie wiesz wiele na temat komputerów, albo nie cieszą cię one, administrowanie Linuksem raczej nie jest dla Ciebie. Jeśli nie znasz swojego sprzętu, instalacja Linuksa będzie dla Ciebie wyzwaniem.

0.2a Linux jest trudny dla początkujących

To może być prawda. Ale pytanie powinno brzmieć: czy na prawdę chcesz się go uczyć? Żaden z nas, autorów tej strony nie ma wykształcenia związanego z komputerami, jednak używamy Linuksa każdego dnia i kochamy go.

0.3 Jakie są zalety Linuksa?

Linux da ci:
o Nowoczesne i bardzo stabilne, wieloużytkownikowe, wielozadaniowe środowisko na Twoim tanim komputerze PC, bez (albo prawie bez) wydatków na oprogramowanie. Linux jest bodatą i potężną platformą -- nie myśl o nim, jako systemie operacyjnym ,,dla biednych". Linux ma takie same możliwości, jak MS Windows NT z 5000$ zainwestowanych w dodatkowe programy, jest bardziej stabilny i ma mniejsze wymagania sprzętowe do wykonywania takich samych zadań.
o Niezrównaną moc komputera, przenośność i elastyczność.  Klaster Linuksa niedawno (kwiecień 1999) pobił superkomputer Cray w standardowym teście   Linux jest wysoce zestandaryzowany -- jest w kompatybilny z uniksowym standartem POSIX. (Tak, Linux jest ,,czystej wody" UNIX'em. Słowa ,,UNIX" nie używa się w połączeniu z Linuksem, ponieważ ,,UNIX" jest zarejestrowanym znakiem handlowym).  Linux jest najbardziej popularny na platformach PC (ceny), jednak działa bardzo dobrze na wielu innych platformach sprzętowych, od ,,zabawkowatych" do komputerów typu "mainframe".
o Prawdziwie wspaniałą platformę do nauki. Jeśli jesteś rodzicem, powinieneś być naprawdę dumny, gdy twoja córka/syn zajmuje się Linuksem -- on/ona na pewno nauczy się czegoś o trwałej wartości. Jeśli jesteś nauczycielem, powinieneś zastanowić się nad instalacją Linuksa w swojej szkole.
o  Wspaniałe możliwości sieciowe, wbudowane w Twój system operacyjny.  Wydaje Ci się, że nie potrzebujesz sieci? Gdy raz spróbujesz domowych sieci, nigdy już nie będziesz w stanie się bez nich obejść!  Co powiesz na połączenie dwóch lub więcej komputerów, które masz w domu i współdzielić ich twarde dyski, CDROM(s), karty dźwiękowe, modem, drukarcki, etc.? Co powiesz na dostęp do Internetu z dwóch lub więcej komputerów w tym samym czasie, używając jednego połączenia internetowego? Co powiesz na granie w grę z synem przez domową sieć? Nawet twój stary 386 z Win3.11 może stać się znowu przydatny, gdy połączysz go z serwerem linuksowym na Pentium i umożliwisz mu dostęp do zasobów sieciowych. Całe niezbędne oprogramowanie sieciowe jest zawarte standartowo w Linuksie, jest darmowe, wymaga tylko zainstalowania. I nie jest to podrzędne [oryg. second-gear - przyp. tłum] shareware -- to jest dokładnie to samo oprogramowanie, które obsługuje większość Internetu (oprogramowanie Apache, które pracuje na więcej niż 50% wszystkich serwerów internetowych i Sendmail, który ma kontakt z 70% wszystkich wysyłanych w Internecie e-maili.). Radość z domowych sieci jest czymś, co byłem w stanie doświadczyć tylko posiadając Linuksa.
o Możliwość połączenia z sieciami Microsoftu, Novela i Appla. Odczyt i zapis na partycjach typu DOS/MS Windows i innych. Oznacza to również ,,przeźroczyste" używanie danych, zgromadzonych na partycjach MS Windows Twojego twardego dysku(-ów).
o  Tuziny wspaniałych i darmowych aplikacji ogólnego stosowania.
o  Setki specjalistycznych aplikacji, stworzonych przez naukowców z całego świata (astronomia, technologie informatyczne, chemia, fizyka, inzyniera, lingwistyka, biologia, ...). W wielu dziedzinach, Linux wydaje się JEDYNYM możliwym systemem operacyjnym. Oprogramowanie w tej kategorii z zasady nie jest łatwe w użyciu, ale jeśli potrzebujesz dużych możliwości, to jest najlepsze oprogramowanie, jakie ludzkość stworzyła w tych dziedzinach. Masz wątpliwości. Spójrz na http://SAL.KachinaTech.COM/Z/2/index.shtml by zobaczyć przykłady.
o  Setki darmowych apletów, narzędzi i małych programów. ,,Małe jest piękne" dobrze łączy się z filozofią Linuksa.
o   Sporo wiodących komercyjnych programów, w tym Worf Perfect i wszystkie z dużych baz danych (np. Oracle, Sysbase, ale nie microsoftowe).  Dużo (większość?) z nich jest oferowana darmowo dla deweloperów i do użytku osobistego.
o  Sztandarową Developerską platformę z wieloma najlepszymi w swoim rodzaju językami programowania i narzędziami, dostarczanymi darmowo z systemem operacyjnym. Dostęp do kodu źródłowego całego systemu operacyjnego, jeśli go potrzebujesz, jest także darmowy.
o Wolność od wirusów, od "features" producentów oprogramowania, pogwałceń prywatności, narzucanych upgrate'ów, schematów licencjonowania i marketingu, wysokich cen oprogramowania i wolność od piractwa.   Jak to jest? Linux nie ma wirusów, gdyż dla wirusów jest on zbyt bezpieczny, by mogły się rozpowszechniać z jakimkolwiek stopniem efektywności. Reszta wynika z otwartych źródeł i niekomercyjnej natury Linuksa.
o System operacyjny, który na pewno pozostanie takim, jaki jest. Tak długo jak Linux nie jest niczyją własnością, zwyczajnie nie może zostać stłamszony przez biznes. General Public License (GPL) zabezpiecza, że rozwój i wsparcie będzie prowadzone tak długo, jak długo będą istnieli użytkownicy Linuksa.
o   Platforma, która technicznie ujmując, będzie się rozwijać w szybkim tempie. Zabezpiecza to nowoczesny model rozwoju, oparty o zasadę otwartego oprogramowania, model, który Linux urzeczywistnia "twórz-po-plecach-poprzedniego-twórcy" [oryg. "build-on-the-back-of the-previous-developer" ] i "udostępnij-swój-kod" [oryg. "peer-review-your-code"] (w przeciwieństwie do anachronicznych modeli "zamkniętych-źródeł" - "zawsze-startuj-od-szkicu" [oryg. "always-start-from-scratch"] i "nikt-nie-zobaczy-mojego-kodu".
  [Even if the current "Linux-hype" died out, Linux will develop as it did before the media hype started. - nie potrafię tego przetłumaczyć - dop. tłumacza]
Jeśli chcesz się dowiedzieć czegoś z ,,pierwszej ręki" na temat General Public License, zobacz te słynne dokumenty GNU:
http://www.gnu.org/copyleft/gpl.html
http://www.gnu.org/gnu/linux-and-gnu.html
http://www.gnu.org/philosophy/categories.html#TheGNUsystem
Licencja, na podstawie której rozpowszechniany jest Linux, jest prawdopodobnie najważnejsza z nich.

0.3 a Jakie są różnice pomiędzy Linuksem a UNIX'em?
Na linni komend - prawie żadnych, chociaż były pewne zmiany (na lepsze i gorsze) Linux ma znacznie większy krąg aktywnych użytkowników, niż jakikolwiek komercyjny UNIX.  Według GNU nie ma ponadto istotnych różnic--Linux, jak większość UNIX'ów używa X-Window system.

Główne różnice:
- Linux jest darmowy, podczas kiedy wiele UNIX'ów (wydaje się to wyróżnikiem UNIX'a) kosztuje DUŻO. Podobnie aplikacje - wiele dobrych aplikacji jest dostępnych na Linuksie darmowo.  Nawet te same komercyjne aplikacje (jeśli chciałbyś kupic jakąś) typowo kosztują znacznie więcej w wersji na komercyjnego UNIX'a niż Linuksa.
- Linux działa na wielu platformach sprzętowych, powszechny Intel-x86/IBM-spec PC jest oczywiście najbardziej prominentny. Typowy UNIX jest dedykowany na konkretny sprzęt (i ten sprzęt ma skłonność do kosztowania znacznie więcej niż zwykły PC).
- Z Linuksem jesteś w posiadaniu swojego własnego komputera, podczas kiedy na większości UNIX'ów jesteś typowo uznawany za "I-user" (niektórzy administratorzy wymawiają to "luzer")
- Linux sprawia wrażenie, jak DOS/Win w latach 80-tych/wczesnych 90-tych, ale jest znacznie mocniejszy i bogatszy, podczas kiedy typowe konto UNIX'owe sprawia wrażenie maszyny "mainframe" z lat 60-tych / 70-tych.
-  Niektóre UNIX'y mogą być bardziej zaawansowane w konkretnych dziedzinach (na przykład bezpieczeństwo lub jakieś aplikacje inżynierskie). Linux jest bardziej dla przeciętnego Jana Nowaka, który chce mieć własny serwer lub stanowisko inżynierskie.

0.3b Jakie są różnice pomiędzy Linuksem a MS Windows?
Na poziomie eksperta od klikania myszką - prawie żadnych, jeśli Linux jest prawidłowo zainstalowany.  Instalacja Linuksa może być chociaż wyzwaniem, zważywszy, że MS Windows dostajesz często pre-instalowany, razem ze swoim komputerem.

Główne różnice:
- Linux jest darmowy, podczas kiedy MS Windows kosztuje. Kosztują również jego aplikacje.
- Z Linuksem jest bardzo mało prawdopodobne, abyś złamał jakąkolwiek licencję, całe oprogramowanie jest szczęśliwie Twoje. Z MS Windows prawdopodobnie złamałeś już wszystkie możliwe licencje i możesz być oskrażony o piractwo komputerowe, jeśli tylko jakiś sprytny prokurator wszedł ci na kark (nie mart się, najprawdopodobniej żaden nie siedzi ci na karku).
- MS Windows próbuje być systemem operacyjnym o "najniższym wspólnym mianowniku" (z lepszym albo gorszym skutkiem), podczas kiedy Linux jest stworzony dla bardziej sofistycznych, głodnych większych możliwości, użytkowników komputerów.
- Windows jest oparty na DOS, Linux jest oparty na UNIX'ie. Windows'owi graficzny interfejs użytkownika (GUI) jest oparty na będącej własnością Microsoftu, nigdy nie zmienianej specyfikacji. Linuksowe GUI jest oparte na przemysłowym standardzie, jakim jest X-Window.

0.4  Nie wierzę, że oprogramowanie może być naprawdę darmowe, etc..

A czy wierzysz w Internet? U podłoża Internetu i Linuka leżą podobne idee, obydwoje mają wspólne korzenie. Czy pamiętasz niewiarę w Internet kilka lat temu, niekończące się, pozornie nie do obalenia arumenty, że darmowy Internet nie może istnieć? "Kto w końcu za to płaci?"
Rzeczywistość jest prosta. Współpraca i dobra wola może przynieść korzyści wielu ludziom równocześnie: Twój zysk nie jest moją porażką. Internet działa dobrze i rozrasta się w szybkim tempie. Tak samo jak Linux.

0.5 "Nie ma czegoś takiego, jak darmowy lunch"

Brett Bazant <bbazant@shaw.wave.ca> napisałe w LinuxToday (http://linuxtoday.com/cgi-bin/showtb.pl?tbsn=12450&sn=5418):
Paradygmat ekonomii, który uprawomocnia to zdanie opiera się na założeniu od ograniczoności zasobów. Oprogramowanie tylko wtedy jest zasobem ograniczonym, gdy jest objęte tajemnicą i prawem własności. Ale nie Linux! Kiedy daję Ci moje oprogramowanie, być może ono kosztowało mnie i ma dla mniej wartość, ale zatrzymuję tę wartość, nawet gdy daję go Tobie. To jest darmowy lunch, który zdarzył się w historii tylko przy rozmnożeniu chleba i ryb.

0.6  Potrzebuję wysokiego stopnia bezpieczeństwa. Używając komercyjnego oprogramowania, mogę pozwać jego twórców do sądu, gdy coś się stanie.

Nie licz na pozwy sądowe. Złe rzeczy codziennie przytrafiają się na wielu maszynach z MS Windows NT, i sądy nie przyznają z tego powodu żadnych rekompensat. Przeczytaj licencję swojego MS Windowsa, a przekonasz się, że że nie daje ona JAKIEJKOLWIEK gwaracji, że COKOLWIEK będzie działać. Próby dochodzenia czegoś przed sądem będą tylko stratą Twoich pieniędzy.
Linux nie daje również żadnej gwarancji, jednak jest daleko bardziej bezpieczny, niż jakakolwiek wersja MS Windows. Jeśli jesteś rzeczywiście wrażliwy na punkcie bezpieczeństwa, możesz użyć zabezpieczeń firm, które swoją politykę konstruowania i testowania zabezpieczeń opierają na udostępnianiu ich kodu źródłowego. (np. Kryptokom w Niemczech, dostarczający bardzo bezpieczne firewall'e ("ściany ogniowe")). Raz za razem "Bezpieczeństwo w ciemności", zaimplementowane w MS Windows okazuje się być naiwnym podejściem.
Oto cytat za David'em Kastrup, Research Engineer, Bochum, z Niemiec (za: "Internet Week", http://www.techweb.com/se/directlink.cgi?INW19990329S0050):
" Możliwość walki z niebezpieczeństwami jest tym, co nakazuje używać Linuksa i innych otwartych produktów, a nie NT. Niebezpieczne punkty NK-ka są całkowicie poza kontrolą i nie ma nikogo, na kogo mógłbyś zwalić winę, gdy coś pójdzie nie tak. Dlaczego ludzie wciąż wierzą w mit, że Microsoft Windows oferuje w jakimkolwiek stopniu "większą" odpowiedzialność za bezpieczeństwo - pozostaje dla mnie zagadką. "

0.7 Potrzebuję standardów. Duże korporacje software'owe (Microsoft) zapewniają standardy

Być może jest to coś, czego ludzie oczekiwali by po wielkich korporacjach, ale rzeczywistość jest inna.  Jeśli wielka korporacja opracowała by śruby, z których nakrętki można zdjąć tylko w ich punktach serwisowych, czy śruby te stają się standatrem? Nie bardzo. Nie, ponieważ nie są one robione w interesie publicznym, ani nie mogły by, gdyż są opatentowane. Na szczęście mamy otwarte i darmowe standarty dla śrub.
Przykład z branży komputerowej. "Standard" - format pliku MS Word zmnieniał się wielokrotnie w ciągu ostatnich kilku lat. Dzieje się tak prawdopodobnie z powodu dobrej taktyki marketingowej: po okresie, który inne firmy potrzebują na "rozpracowanie" aktualnego formatu zapisu Word'a, Microsoft zmnienia format pliku. Są nawet pod-formaty (MS "szybki-zapis" - słyszeliście?). Jest on również kompletnie zamknięty - Microsoft nie publikuje żadnych specyfikacji. Jak w dłuższej perspektywie może na tym zyskać użytkownik?
Xavier Basora  (http://www.osopinion.com/Opinions/XavierBasora/XavierBasora47.html) napisał:
 "... Standardy Microsoftu są zarówno zastrzeżone i samowolne - skrywana niekompatybilność Office'a 97 z plikami zapisanymi ze starszych wersji albo zamach na otwarte standardy, jak XML z zastrzeżonymi rozszerzeniami, które wymagają Internet Explorera 5, MS Active serwera i tak dalej, są wyrazistymi przesłankami tego, co firma robi z rynkiem."
By zwiększyć zamieszanie, koncerny komputerowe na ogół nie "standaryzują" formatu plików, ale aplikacje, które mają je tworzyć. To tak, jakby standaryzować producentów śróbek, a nie same śróbki. Jak to ma działać, jeśli ludzie chcą się wymieniać danymi?
Jest kilka tekstowo/dokumentowo zorientowanych standardów, które są w znacznie większym stopniu ustabilizowane niż format MS Worda: ASCII, XML, HTML, SGML, LaTeX, PostScript, pdf, dvi ...; i wszystkie z nich mają wspaniałe wsparcie na Linuksie. Format Worda może być także odczytywany/zapisywany pod Linuksem przez Word Perfect'a, Star Office, Applixware, etc., by zaspokoić Twoje dzisiejsze potrzeby.
Historia jest podobna, jak z innym zastrzeżonym "standardem" (*.giff vs. pnp - pamiętacie?).  Linux jest bardzo dojrzałym, jest oparty na prawdziwych, opublikowanych i darmowych standartach, ponieważ "otwarte źródła" sprawiają, że wszystkie specyfikacje są dostępne dla każdego (nawet dla konkurencji).
Do części 1: Przed instalacją Linuksa