Powrót do spisu treści
Część 5: Linuksowe skróty klawiaturowe i komendy

Legenda:
<> = pojedynczy klawisz specjalny lub funkcyjny. Na  przykład <Crtl> oznacza klawisz "control".
kursywa = nazwa pliku lub zmiennej, którą powinieneś zamienić na swoją własną.
fixed width = komendy lub nazwy plików.

Uwagi dla nieobeznanych z UNIXem.
1. LINUX ROZRÓŻNIA WIELKOŚĆ LITER. Na przykład  Netscape, NETSCAPE i nEtscape były by trzema różnymi komendami (ale z tej trójki tylko netscape jest dostępny w moim systemie). Ponadto moj_pLIK, moj_plik i moj_PLIK to trzy różne pliki. Twoja nazwa użytkownika i hasło są "case sensitive". (Wynika to z tradycji UNIX'a i języka programowania "c", które rozróżniają wielkość liter).
2. Nazwy plików mogą mieć do 256 znaków i zawierać litery, liczby, "." (kropki), "_" (podkreślenia), "-" (myślnik), oraz kilka innych nirekomendowanych znaków.
3. Pliki z nazwą, rozpoczynającą się od "." normalnie nie są pokazywane przez komendę ls ani dir. Traktuj je jako pliki "ukryte". Użyj ls z opcją -a (listowanie "all" czyli wszystkiego) by je zobaczyć.
4. "/" jest ekwiwalentem dosowego  "\" (katalog główny, czyli będący nadrzędny wobec wszystkich innych katalogów, lub rozdzielnik pomiędzy nazwą katalogu a nazwą podkatalogu albo nazwą pliku). Na przykład, spróbuj,  cd /usr/doc
5. W Linuksie wszystkie katalogi są umieszczone w jednym drzewie (nie ma liter napędów jak w DOS). Oznacza to, że katalogi i pliki ze wszystkich urządzeń są łączone w jeden system plików.
6. W pliku konfiguracyjnym, linia zaczynająca się od # jest komentarzem. Jeśli zmieniasz coś w plikach konfiguracyjnych, nie kasuj starych ustawień -- zakomentuj je. Zawsze wstawiaj ktrótki komentarz, opisując co zrobiłeś.
7. Twoje osobiste ustawienia znajdują się w twoim katalogu domowym, czyli
 /home/twoja_nazwa_uzytkownika.  Wiele ustawień jest zapisywanych w plikach, o nazwach zaczynających się od kropki ".", więc uważaj na nie. (zobacz na punkt trzeci powyżej).
8. Ustawienia odnośnie całego systemu znajdują się w katalogu  /etc .
9. Pod Linuksem, jak w każdym innych systemie wieloużytkownikowym, katalogi i pliki mają właściciela i zestaw praw dostępu. Normalnie zapisywać będziesz mógł tylko w twoim katalogu domowym, czyli   /home/twoja_nazwa_uzytkownika. Naucz się więcej o prawach dostępu do plików, w przeciwnym bowiem razie Linux będzie Cię bardzo irytował.
10. Opcje komend są poprzedzone przez myślnik  "-", po którym następuje pojedyncza litera (albo -- kiedy opcja ma więcej niż jedną literę). Tak więc "-" jest ekwiwalentem DOS'owego przełącznika "/". Na przykład spróbuj  try rm --help.

5.1 Podstawowe skróty klawiaturowe w Linuksie i zasadnicze polecenia.

<Ctrl><Alt><Fn> (n=1..6)
Przełącza na następne terminale. (Ten sam efekt może być uzyskany przez żadko używaną komendę  chvt n.)

tty
Drukuje nazwę terminalu, na którym wpisałeś tą komendę.

<Ctrl><Alt><F7>
Przełącza na pierwszy terminal graficzny (jest na tym terminalu uruchomiony jest X-window).

 <Ctrl><Alt><Fn> (n=7..12)
Przełącza na następny terminal graficzny (jeśli terminal  GUI jest uruchomiony na ekranie n-1). Domyślnie nic nie jest uruchamiane na terminalach #8-12, ale możesz uruchomić tu inne serwery.

 <Tab>
(Na terminalu tekstowym) Auto-dokańczanie komendy, jeśli jest tylko jedna możliwa, albo wyświetlenie wszystkich dostępnych opcji. TEN KLAWISZ JEST SUPER!     Działa nawet przy znaku zachęli LILO!

 <ArrowUp>
Przewija i modyfikuje historię komend. Naciśnij <Enter> by wykonać

 <Shift><PgUp>
Scroll terminal output up. Work also at the login prompt, so you can scroll through your bootup messages.

 <Shift><PgDown>
Przewiń dane wyjściowe z terminala w dół.

 <Ctrl><Alt><+>
(W X-window) Zmień rozdzielczość X-serwera (jeśli skonfigurowałeś X-serwer do pracy z wieloma rozdzielczościami).  Aby uzyskać wiele możliwych rozdzielczości na moim standardowym monitorze i karcie SVGA, mam następującą linię w moim  /etc/X11/XF86Config  (pierwsza rozdzielczość jest domyślna przy starcie, najwięsza wyznacza rozmiar "virtualnego ekranu"):
Modes "1024x768" "800x600" "640x480" "512x384" "480x300" "400x300" "1152x864"
Oczywiście najpierw musiałem skonfigurować Xserwer, używając Xconfigurator'a albo ręcznie modyfikując plik  /etc/X11/XF86Config,
aby obsługuiwał on powyższe rozdzielczości (głównie w drodze odkomentowania linii okreslających chipset mojej karty graficznej i podania częstotliwości synchronizacji mojego monitowa).

<Ctrl><Alt><->
(w X-window) Powróć do poprzedniej rozdzielczości X-serwera.

<Ctrl><Alt><Esc>
(W X-window) Zabija okno, w które klikniesz  myszą (wskaźnik myszy zamienia się w coś na kształt trupiej czaszki). Podobny efekt można uzyskać wywołując w xterminalu komendę xkill. Użyteczne, gdy jakiś program X-window nie chce się zamknąć (zawiesi się?).
<Ctrl><Alt><BkSpc>
(in X-windows) Kill the current X-windows server. Use if the X-windows server cannot be exited normally.

<Ctrl><Alt><Del>
Zamknięcie systemu i ponowne jego uruchomienie.  Jest to zwyczajny sposób zamknięcia systemu dla użytkownika na konsoli. Nie naciskaj samego przycisku reset aby wyjść z systemu!

<Ctrl>c
Zabij bieżący proces (działa przede wszystkim z małymi, tekstowymi aplikacami).

<Ctrl>d
Wylogu się z bieżącego terminala. Zobacz także następną komedę.
Log out from the current terminal.  See also the next command.

<Ctrl>d
Wyślij znak [Koniec-pliku] do bieżącego procesu. Nie wciśnij tego dwukrtonie,  bo wylogujesz się z konsoli (zobacz poprzednią komendę).

<Ctrl>s
Zatrzymuje transfer do terminala.
 

<Ctrl>q
Wznawia transfer do terminala.  Spróbuj, jeśli twój terminal z tajemniczych powodów przestaje odpowiadać.
 

<Ctrl>z
Wyślij bieżący proces w tło.

exit
Wyloguj. Można również użyć w tym samym celu logout. Jeśli uruchomiłeś drugą powłokę, np. używając bash'a, wyjdziesz z drugiej powłoki i znajdziesz się ponownie w pierwszej.

reset
Przywróć do domyślnych ustawień schrzaniony terminal (terminal pokazujący zabawne znaczki). Użyteczne, gdy próbowałeś wyświetlić [cat] plik binarny.  Możesz nie być w stanie przeczytać tej komendy, podczas jej wpisywania.

<MiddleMouseButton>
Wklej tekst, który jest aktualnie zaznaczony gdzieś indziej. Jest to normalna operacja kopiowania-wklejania w Linuksie. (Nie zadziała z Netscape i WordPerfect'em, które używają mechanizmów kopiuj-wklej w stylu MS Windows.  Działa to na terminalu tekstowym, jeśli uaktywniłeś proces "gpm", przy użyciu "setup".). Najlepiej używać pod Linuksem myszy trzyprzyciskowej (Logitech albo podobnej) albo  ustawić "3-mouse button emulation" [emulację środkowego klawisza myszy].

~
(tylda)  Mój katalog domowy (normalnie /home/moja_nazwa_uzytkownika).  Na przykład komenda cd ~/my_dir zmieni mój bieżący katalog na "my_dir" w moim katalogu domowym. Wpisanie samego "cd" jest równoznaczne z wpisanie "cd~"

.
(kropka) Katalog bierzący. Na przykład, ./moj-program to próba uruchomienia pliku "moj-program", znajdującego się w bieżącym katalogu.

..
(dwie kropki) Katalog nadrzędny w stosunku do bieżącego. Na przykład komedna cd .. zmieni mój bieżący katalog na katalog jeden poziom wyżej.
 

5.2 Komendy służące do uzyskiwania pomocy

man temat
Wyświetla zawartość systemowych stron podręcznika (nanual) na dany temat. Naciśnij "q" gdy skończysz czytać. Zobacz man man jeśli potrzebujesz zaawansowanych opcji.  Komenda info temat  działa podobnie do man temat, ponadto może zawierać aktualniejsze informacje. Strony podręcznika mogą być bardzo trudne do czytania -- zostały napisane dla programistów UNIX'a. Spróbuj dowolna_komenda --help by zobaczyć krótki, łatwy do zrozumienia opis komendy.  Niektóre programy zawierają plik README lub inne -- zobacz do katalogu /usr/doc. By zobaczyć stronę podręcznika z określonej sekcji, możesz użyć czegoś takiego: man 3 exit (by wyświetlić informacje o komendzie z sekcji 3 stron podręcznika) albo man -a exit (by wyświetlić strony podręcznika dla exit ze wszystkich sekcji). Sekcje podręczika to: Sekcja 1 - komendy użytkownika, Sekcja 2 - wywołania systemowe, Sekcja 3 - wywołania biblioteczne, Sekcja 4 - urządzenia [Pliki specjalne - dop. tłum.], Sekcja 5 - formaty plików, Sekcja 6 - gry, Sekcja 7 - różne, Sekcja 8 - Komendy zarządzania systemem, Sekcja 9 - wywołania jądra,  Sekcja n - nowe. By wydrukować stronę podręcznika, użyj topic | col -b | lpr  (opcja col -b usuwa wszelki znaki "backspace" [cofnięcia karetki] albo inne znaki, które mogły by utrudniać czytanie wydrukowanej strony podręcznika).
 

info temat
Wyświetla zawartość pliku info odnośnie szczególnej komendy. info jest  zamiennikiem stron podręcznika, więc zawiera najnowsze poprawki w dokumentacji systemowej. Użyj <Spacji> i <BackSpace> by poruszać się po tekście. Naciśnij "q", aby zakończyć.

apropos temat
Daje listę komend, które mają coś wspólnego z podanym tematem.

help komenda
Wyświetl krótką informację o rezydentnej komendzie bash'a. Używając help bez komendy pokaże listę rezydentnych komend bash'a.

Najkrótsza lista rezydentnych komend bash'a najpewniej zawiera: alias, bg, cd, echo, exit, export, fg, help, history, jobs, kill, logout, pwd, set, source, ulimit, umask, unalias, unset.

5.3 Informacje o systemie

hostname
Drukuje nazwę hosta (maszyny, na której aktualnie pracujesz). Użyj netconf (jako root) aby zmienić tą nazwę.

whoami
Drukuje moją nazwę użytkownika.

id username
Drukuje identyfikator użytkownika (uid) i jej/jego grupy (gid), efektywny id (jeśli jest różny od realnego) i dodatkowe grupy.

date
Drukuj albo zmień datę w systemie operacyjnym. Na przykład mógłbym zmienić datę i czas na 200-12-31 23:57, używając tej komendy
date 123123572000
By ustawić zegar sprzętowy (BIOS) z poziomu Linuksa, użyj komendy (jako root) setclock

time
Określa ilość czasu, który zużywa proces na wykonanie zdania + inne info.  Nie myl jej z komendą date . Na przykład możesz nią sprawdzić jak długo zajmuje wyświetlenie zawartości katalogu:
time ls

who
Określa użytkowników zalogowanych w systemie.

w
Określa kto jest zalogowany w systemie, co kto robi, użycie procesora przez poszczególnych użytkowników, etc. Poręczna komenda, wykorzystywana w celach bezpieczeństwa.

rwho -a
(=zdalne who) Określa użytkowników zalogowanych na innych komputerach w sieci. Usługa rwho musi być włączona, żeby ta komenda działała.  Jeśli nie jest, uruchom setup (sposób specyficzny dla RedHat'a) i jako root włącz "rwho".

finger nazwa_użytkownika
Informacje systemowe o użytkowniku. Zobacz finger root

last
Pokazuje listing uytkowników ostatnio logujących się na twój system. Bardzo dobry pomysł na jeden z elementów sprawdzania od czasu do czasu bezpieczeństwa systemu.

lastb
("=last bad" czyli "ostatnie złe") Pokazuje ostatnie złe (nieudane) logowanie do systemu.

history | more
Pokazuje ostatnie (z 1000 lub więcej) komend wykonanych z linii komend na bieżącym koncie. "| mode" powoduje, że ekran zatrzymuje się co jeden pełny ekran. By zobaczyć co  inny użytkownik robić w systemie, zaloguj się jako root  obejżyj jej/jego "historię".  Histora jest przechowywana w pliku  .bash_history  w katalogu domowym użytkownika (owszem, w takim razie może być modyfikowana/kasowana).

uptime
Pokazuje ilość czasu od ostatniego restartu maszyny.

ps
(="drukuj status" lub "status procesów" [oryg. "print status", "proces status" - dop. tłum.]) Pokazuje listę procesów aktualnie działających i będących własnością akutalnego użytkownika.

ps axu | more
Pokazuje listę procesów aktualnie działających, nawet tych pozbawionych terminala sterującego, razem nazwą ich właściceli.

top
Stały wykaz aktualnie uruchomionych procesów, posortowanych według użycia procesora (najwięcej obciążające najpierw). Naciśnij <Ctrl>c by zakończyć.

gtop
ktop
(w  X terminal'u) Dwa graficzne zamienniki top'a. Moim ulubionym jest  gtop  (dostarczany z gnome). W KDE ktom jest dostępny z "K-menu" pod "Użytki" -  "Zarządca procesów".

uname -a
(= "Unix name" z opcją "all") Informacja o twoim (lokalnym) sewerze. Możesz także użyć guname (w terminalu X-window) by obejżeć ją w ładniejszej formie.

cat /etc/issue
Sprawdzisz w ten sposób jakiej dystrybucji używasz. Możesz umieścić swój własny tekst w tym pliku -- jest on wyświetlany w czasie logowania. Bardziej popularne jest jednak umieszczanie swoich własnych wiadomości wyświetlanych przy logowaniu w pliku /etc/motd ("motd"="message of the day" [czyli "wiadomość dnia" - dop. tłum.].

free
Informacja o pamici (w kilobajtach). Pamięć "shared" [wspódzielona - dop. tum.] to pamięć, która może być dzielona pomiędzy procesami (na przykład kod wykonywalny jest "shared). "Buffered' i "cached" to część, w której trzymane są części ostatnio otwieranych plików -- może ona być zwolniona, gdy proces wymaga więcej pamięci.

df -h
(=disk free) Drukuje informacje o wszystkich dyskach w systemie plików (w formie wygodnej dla człowieka).

du / -bh | more
(=użycie dysku) Drukuje dokłade informacje o tym , ile miejsca na dysku zajmuje każdy katalog, zaczynając od "/" (w fromie wygodnej dla człowieka).

cat /proc/cpuinfo
Cpu info-- pokazuje to zawartość pliku cpuinfo.  Zwróć uwagę, że pliki w  /proc  nie są realnymi plikami -- są to "zaczepki" [oryg. hooks -dop. tłumacza], które pozwalają oglądać informacje dostępne dla jądra.

cat /proc/interrupts
Pokaż używane przerwania. Możesz potrzebować tej wiedzy przed włożeniem nowego sprzętu.

cat /proc/version
Wersja Linuksa i inne info.

cat /proc/filesystems
Pokazuje rodzaje systemów plików aktualnie używanych.

cat /etc/printcap |more
Pokazuje konfigurację drukarek.

lsmod
(= "list modules".  Jako root, użyj /sbin/lsmod  by wykonać tą komendę jeśli jesteś zalogowany jako inny użytkownik). Pokazuje aktualnie załadowane moduły jądra.

set|more
Pokazuje aktualne środowisko użytkownika.

echo $PATH
Pokazuje zawartość zmiennej środowiskowej "PATH". Ta komenda może być użyta do sprawdzania wartości innych zmiennych środowiskowych. Użyj "set" by zobaczyć całe środowisko.

dmesg | less
Drukuje wiadomości jądra (zawartość tak samo zwanego bufora kernela). Naciśnij "q" by wyjść z "less". Użyj less /var/log/dmesg  by zobaczyć jakie "dmesg" zostało zrzucone do tego pliku zaraz po starcie systemu.

chage -l my_login_name
Pokazuje informacje  o wygasaniu ważności mojego hasła.

5.4 Podstawowe operacje

ls -al |more
Listuje zawartość bieżącego katalogu, wszystkie pliki (także te zaczynające się od kropki), w formi długiej. Przekierowanie potoku wyjściowego do "more" powoduje, że ekran zatrzymuje się po każdym wypełnieniu.

cd katalog
Zmień katalog. Użycie "cd" bez nazwy katalogu przeniesie cię do twojego katalogu domowego. "cd -" przeniesie cię do poprzedniego twojego katalogu, jest to wygodny sposób na poruszanie się między dwoma  katalogami. "cd.." przeniesie cię o jeden katalog wyżej (bardzo użyteczne).

./nazwa_programu
Uruchom plik wykonywalny z bieżącego katalogu, jeśli tenże katalog nie znajduję się w PATH. Pliki wykonywalne, które znajdują się w PATH moża uruchomić wpisując po prostu nazwa_programu.

shutdown -h now
(jako root) Zamyka działanie systemu i wstrzymuje go. Używane głównie do zdalnego wyłączania. Użyj <Ctrl><Alt><Del>  by zamknąć system z konsoli (może to zrobić każdy użytkownik).

halt
reboot
init 6
(jako root, trzy komendy) Zamknij lub zrestartuj system. Użyteczne przy zdalnym wyłączaniu, prostsze niż poprzednia komenda. Ponadto doskonałe, gdy komputer "zawiesza sie" (tracisz kontrolę nad klawiaturą) -- telnetuję się wtedy na niego z innej maszyny z sieci i zdalnie restartuję go. Używam <Ctrl><Alt><Del> dla normalnego restartu z lokalnej  konsoli.

vlock
(Tego programu nie ma na RedHat CD, ale jest na Mandrake). Blokuje virtualny terminal tekstowy. Można także użyć vlock -a by zablokować wszystkie terminale (chyba niezbyt dobry pomysł). Użyteczne prawdopodobnie przy wylogowywaniu.
 

5.5 Zarządzanie plikami

cp źródło  cel
Kopiuje pliki. Na przykład,  cp /home/stan/istniejący_plik .    zkopiuje plik do mojego bieżącego katalogu. Użyj opcji "-r" (rekulsywnie) by skopiować zawartość całego katalogu, na przykład cp -r my_existing/dir/ ~ skopiuje podkatalog w moim katalogu roboczym do mojego katalogu domowego.

mcopy źródło cel
Kopiuje z/na DOS'owy system plików (nie trzeba montować tego systemu plików). Na przykład mcopy a:\autoexec.bat ~/junk. Zobacz man mtools gdzie znajdziesz opis innych komend, przy pomocy których uzyskasz dostęp do DOS'owego systemu plików, bez montowania go: mdir, mcd, mren, mmove, mdel, mmd, mrd, mformat ....  My nie używamy często narzędzi z mtools --operacje na plikach DOS/MS Windows mogą być wykonane przy użyciu normalnych komend Linuksa po zamontowaniu systemu plików DOS'a/Windows'a.

mv żródło cel
Przenieś lub zmień nazwę pliku.  Ta sama komenda jest używana w stosunku do plików jak i katalogów.

rename string replacement_string filename
Wygodne narzędzie do zmiany części nazw plików. Na przykład:
rename .htm .html *.htm

ln źródło cel
Tworzy twardy link o nazwie  cel do pliku o nazwie źródło . Link wydaje się być kopią oryginalnego pliku, ale w rzeczywistości tylko jedna kopia pliku jest przechowywana, a dwa lub więcej wpisy w katalogu na niego wskazują. Dowolna zmiana w tym pliku jest automatycznie widoczna wszędzie. Kiedy jeden wpis do katalogu jest kasowany, inny (inne) pozostają nienaruszone.  Ograniczeniami twardych dowiązań (linków) są:  pliki muszą znajdować się na tym samym systemie plików, dwarde linki do katalogów albo do plików specjalnych są niemożliwe.

ln -s źródło cel
Tworzy dowiązanie symboliczne (soft link) o nazwie "cel" do pliku "źródło". Dowiązanie symboliczne zwyczajnie określa ścieżkę, gdzie znajduje się "realny" plik.  W przeciwieństwie do twardych linków, źródło i cel nie muszą być na jednym systmie plików.  W porównaniu do trwadych dowiązań, wadami dowiązań symbolicznych są: jeśli oryginalny plik zostaje skasowany, link jest "zepsuty" -- wskazuje do nikąd; dowiązania syboliczne mogą także tworzyć  zapentlone referencje (jak zapentlone referencje w arkuszu kalkulacyjnym lub bazie danych, na przykład "a" oznacza "b" a "b" oznacza "a"). W skrócie, dowiązania symboliczne są wspaniałym narzędziem i bardzo często się je stosuje, mogą one jednak stwarzać dodatkowe problemy.

rm pliki
Usuwa (kasuje) pliki. Musisz być właścicielem pliku, aby móc go skasować (albo być "root'em"). W wielu systemach zostaniesz zapytany o potwierdzenie, jeśli nie chcesz użyć opcji "-f" (=wymuś), na przykład rm -f * skasuje wszystkie pliki w moim bieżącym katalogu, bez zadawania pytań.

mkdir katalog
Tworzy nowy katalog.

rmdir katalog
Usuwa pusty katalog.

rm -r files
(rekursywne usuwanie) Usuwa pliki, katalog i ich podkatalogi. Z konta root'a używaj tej komendy ostrożnie -- możesz łatwo usunąć wszystkie pliki w systemie, gdy wykonasz tą komendę na szczycie drzewa katalogów, a niema żadnej możliwości przywrócenia pliku po skasowaniu w Linuksie (na razie). Ale jesli na prawdę chcesz to zrobić (pomyśl jeszcze raz), oto przepis (jako root):
rm -rf /*

rm -rf files
(rekursywne wymuszone usuwanie). Jak powyżej, ale pomiń pytania o potwierdzenie, jeśli takie są ustawione w twoim systemie. Ostrożnie z tą komendą, szczególnie z konta root'a -- zobacz komenda wyżej.

mc
Uruchom menadżera plików "Midnight Commander"  (wygląda jak "Norton Commander" dla Linuksa).
 
 

5.6 Przeglądanie  i edycja plików

cat nazwa_pliku | less
less nazwa_pliku
(dwie komendy, używane zamiennie) Umożliwia poruszanie się po pliku tekstowym. Naciśnij "q" aby zakończyć. "less" jest ekwiwalentem "more", komendy, którą znasz z DOS'a, ale często "less" jest bardziej wygodny niż "more".

head nazwa_pliku
Drukuje pierwsze 10 linii (długiego) pliku tekstowego.

tail nazwa_pliku
Drukuje ostatnie 10 linii (długiego) pliku tekstowego.  Użyj tail -f filename by śledzić nowe linie, pojawiające się na końcu pliku -- na prawdę wygodne, by monitorować pliki z logami.

pico nazwa_pliku
Modyfikuj plik tekstowy, przy użyciu prostego i standartowego edytora tekstowego o nazwie pico.  Użyj <Ctrl>x aby zakończyć. Istnieje wiele edytorów tekstowych pod Linuksa, w tym również pracujących w środowisku graficznym.

pico -w nazwa_pliku
Modyfikuj plik tekstowy, nie pozwalając na łamanie długich linii.  Wygodne przy modyfikowaniu plików konfiguracyjnych, na przykład /etc/fstab.

kwrite
(w X terminalu) Bardzo przyjemny, "zaawansowany edytor". Potrafi zaznaczać pionowe bloki tekstu!

kedit
gedit
(w  X terminalu). Małe ale przyjemne edytory tekstowe (pracujące w środowisku graficznym).

gxedit
(w X terminalu) Następny bogato wyposażony edytor tekstowy ogólnego stosowania. Ten nawet posiada automatyczne nagrywanie kopii bezpieczeństwa co jakiś czas.

ispell nazwa_pliku
Sprawdza poprawność pisowni pliku tekstowego ASCII. AbiWord, WordPerfect, StarOffice i inne procesory tekstu posiadają mechanizmy sprawdzania pisowni w czasie wstukiwania tekstu, więc nie musisz się zajmować używaniem prostego ispell'a, zanim na prawdę nie będziesz go potrzebował. Nowsze dystrybucje Linuksa zawierają ulepszony program do sprawdzania pisowni o nazwie aspell,  jednak ta powyższa komenda ciągle działa.

touch nazwa_pliku
Zmienia datę/czas pliku nazwa_pliku na akutalną w systemie. Tworzy pusty plik, jeśli plik o podanej nazwie nie istnieje.
 

5.7 Odnajdywanie plików

locate nazwa_pliku
Znajdź plik o nazwie, która zawiera w swojej nazwie łańcuch znaków nazwa_pliku. Łatwiejsze i prostsze niż poprzednia komenda, ale opiera ona swoje działanie na bazie danych o plikach, która normalnie uaktualniana jest w nocy.

which executable_name
Pokaż pełną ścieżkę pliku wykonywalnego, który uruchomił by się, jeśli wpisał bym go normalnie w linii komend. Na przykład, ta komenda:
which netscape
na moim systemie zwraca:
/usr/bin/netscape

rgrep -r 'ciele'  . |more
Skanuje wszystkie pliki w bieżącym katalogu i jego podkatalogach, pod kątem występowania w nich łańcucha znaków "ciele". Drukuje nazwę pliku i linię, zawierającą poszukiwany łańcuch.

5.8 Podstawy X-window

startx
Uruchamia X-window serwer i domyślny menadżer okien. Działa jak wpisanie "win" w DOS'ie z Win3.1

startx -- :1
Uruchamia kolejną sesję  X-window na ekranie 1 (domyślny ekran ma numer 0). Możesz mieć wiele terminali graficznych uruchomionych równocześnie. Przełączaj pomiędzy nimi, używając <Ctrl><Alt><F7>, <Ctrl><Alt><F8>, etc.

xterm
(w X terminalu) Uruchamia prosty termial X-window. Wpisując exit zamkniesz go.  Istnieją inne, bardziej zaawansowane "wirtualne" terminale dla X-window. Ja lubię bardziej popularne: konsole oraz kvt (obydwa zawarte są w KDE) i gnome-terminal (zawarty w gnome). Jeśli potrzebujesz czegoś na z  prawdę bajeranckim wyglądem, spróbuj Eterm.

5.9 Aplikacje sieciowe

netscape -display host:0.0
(w X-terminalu0 Uruchom netscape na bieżącej maszynie i przekieruj wyświetlanie na maszynie o nazwie "host" i jej ekran 0.  Twoja bieżąca maszyna musi mieć prawa do wyświetlania na maszynie "host" (typowo nadaje sie je  przez uruchomienie komendy xhost current_machine_name w xterminalu na maszynie hosta).  Inne programy X-window mogą być uruchamiane w ten sam sposób.

lynx plik.html
Oglądaj plik html lub przeglądaj internet w trybie tekstowym. Aczkolwiek wygląd i sposób używania nie jest tak dobry,  jak przglądarek graficznych, jest on niewielki, działa prawie zawsze i nie potrzebuje żadnego konfigurowania, jeśli tylko sieć działa prawidłowo.

pine
Dobry klient poczty w trybie tekstowym. Następnym dobrym i popularnym jest elm. Twój Netscape będzie czytał pocztę z twojego konta internetowego, pine możesz czytać "lokalną" pocztę, na przykład pocztę swojego syna albo pocztę wysyłaną do ciebie przez proces cron, z komputera w lokalnej, domowej sieci. Komenda mail może być także używana do czytania/pisania listów, ale było by to niewygodne -- komenda ta jest przeznaczona do użycia w skryptach.

elm
Dobry czytnik poczty w trybie tekstowym. Zobacz poprzednią komendę.

mutt
Na prawdę prosty, ale ekstremalnie użyteczny i szybki czytnik poczty.

mail
Podstawowe narzędzie systemu operacyjnego do poczty elektronicznej. Zobacz na poprzednie komendy, jeśli szukasz lepszych narzędzi dla siebie. mail jest dobry, jeśli zamierzasz wysyłać pocztę elektroniczną z skryptów powłoki.

kmail
(w X-terminalu) Przyjemny program pocztowy, działający w środowisku graficznym.

licq
(w X terminal'u) Klient icq. Innym dobrym jest kxicq. Starsze dystrubucje nie mają zainstalowanego klienta icq, musisz ściągnąć i zainstalować jakiegoś.

talk nazwa_użytkownika1
Rozmawiaj z innym użytkownikiem, aktualnie zalogowanym na twojej maszynie (albo użyj ""talk username1@machinename" by rozmawiać z użytkownikiem na innym komputerze). By zaakceprować zaproszenie do rozmowy, wpisz komendę "talk username2".  Jesli ktoś usilnie próbuje z tobą rozmawiać i przeszkadza ci w pracy, możesz użyć komendy "mesg n" by zablokować te komunikaty. Możesz również użyć "who" albo "rwho", by dowiedzieć się, jacy użytkownicy są aktualnie zalogowani.

telnet server
Połącz się  z inną maszyną, używając protokołu TELNET. Użyj nazwy zdalnej maszyny albo jej adresu IP. Będziesz zapytany o nazwę użytkownika i hasło -- musisz mieć założone konto na zdalnej maszynie, aby się na nią zalogować. Telnet połączy cię z zdalną maszyną i pozwoli ci pracować na niej tak, jakbyć siedział przed jej klawiaturą (prawie). Telnet jest niezbyt bezpieczny -- wszystko co wpisujesz przekazywane jest otwartym tekstem, nawet twoje hasło!

rlogin server
(=zdalne logowanie) Łączy z inną maszyną. Do zalogowania jest używana nazwa użytkownika i hasło, które masz na bieżącej maszynie, jeśli to zawiedzie, zostaniesz zapytany o hasło.

rsh server
(=zdalna powłoka) Jeszcze jeden sposób na połączenie ze zdalną maszyną. Do zalogowania jest używana nazwa użytkownika i hasło, które masz na bieżącej maszynie, jeśli to zawiedzie, zostaniesz zapytany o hasło.

ftp server
"Eftepowanie" na inną maszynę. (Istnieje ponadto program ncftp , który dodaje dodatkowe możliwości oraz gftp dla środowiska graficznego.  Ftp jest dobre do kopiowania plików z i na zdalną maszynę. Spróbuj użytkownika "anonymous", jeśli nie masz konta na zdalnym serwerze. Po połączeniu użyj "?" by zobaczyć listę dostępnych komend ftp. Elementarne komendy ftp to: ls (listuj pliki na zdalnym systemie) , ASCII, binary (ustawia rodzaj transferu albo na tekstowy albo na binarny, ważne, abyś wybrał właściwy),  , get (kopiuje plik ze zdalnego systemu na lokalny),  , mget (kopiuje wiele plików na raz), put (kopiuje plik z lokalnego systemu na zdalny system), mput (kopiuje wiele plików na raz)  bye (rozłączenie).  Dla zautomatyzowania czynności skryptem, możesz użyć ncftpput i ncftpget,  na przykład:
ncftpput -u my_user_name -p my_password -a remote.host.domain remote_dir *local.html

minicom
Program minicom [nazwa prawdopodobnie od "mini - komunikacji" - dop. tłum.] (wygląda  jak "Procomm dla  Linuksa").

rx
Odbiera pliki, używajć protokołów Zmodem, Ymodem lub Xmodem. Xmodem wymaga nazwy pliku.
Użyj rx --help by dowiedzieć się więcej.

5.10 Kompresja i dekompresja plików

tar -zxvf nazwa_pliku.tar.gz
(=archiwizator taśmowy) Rozpakuj ztarowaną i skompresowaną paczkę (*.tar.gz lub *.tgz), którą ściągnąłeś z internetu.
 

tar -xvf filename.tar
Zozpakują ztarowaną ale nie kompresowaną paczkę (*.tar).

gunzip filename.gz
Rozpakowuje zzipowany plik (*.gz" or *.z). Użyj gzip (ponadto zip lub compress), jeśli chcesz skompresować pliki do tego formatu.

zcat nazwapliku.gz | more
(=zip cat)Wyświetla zawartość skompresowanego pliku.

bunzip2 nazwapliku.bz2
(=duży unzip) Rozkompresuj plik zzipowany przy użyciu bzip2 (*.bz2). Używany przy dużych plikach.

unzip filename.zip
Rozkompresuj plik (*.zip) zzipowany przy użyciu narzędzi kompatybilnych z PKZIP dla DOS.

unarj e filename.arj
Ekstraktuj zawartość archium *.arj.

uudecode -o outputfile filename
Rozkoduj plik zakodowany przy użyciu uuencode.  Pliki zakodowane algorytmem uu-encoded są najczęściej używane przy transferze nie-tekstowych plików przez e-mail.  (uuencode zamienia dowolny plik w plik ASCII)

5.11 Zarządzanie procesami

dowolna_komenda &
Uruchamia komendę w tle (symbol "7" oznacza "uruchom poprzedzającą komendę w tle").  Numer_pro
Run any command in the background (the symbol "&" means "run the proceeding command in the background").  The job_number is printed on the screen so you can bring the command in the foreground (see below) if you want.

jobs
Pokazuje listę moich  działających w tle lub zatrzymanych procesów, oraz ich numery.

fg job_number
Przywróć działający w tle albo zatrzymany proces "na wierzch" [to foreground czyli na konsolę - dop' tłum].

bg job_number
Umięść proces w tle, co jest dokładnie równoznaczne z uruchomieniem go z &. Komenda ta również zrestartuje zatrzymany proces. Aktualny proces może być często zatrzymany przy uzyciu <Ctrl>z. Jeśli zatrzymałeś lub posłałeś proces w tło, musisz napisać exit  dwukrotnie, aby się wylogować.

batch dowolna_komenda
Uruchom dowolną komendę (zwykle taką, która potrzebuje wiele czasu), gdy obiciążenie systemu jest niskie. Mogę się wylogować a proces będzie wciąż działał.

at 17:00
Wykonaj komendę o określonym czasie. Będziesz zapytywany o kolejne komendy,  zanim nie naciśniesz <Ctrl>d.
Pokrewną komendą jest atq (wyświetla kolejkę procesów do wykonania przez at) oraz atrm (wyświetla proces z kolejki "at").

kill PID
Wymuś zakończenie działania procesu. Najpierw musisz dowiedzieć się, jaki PID ma proces, który chcesz zabić. Możesz to zrobić przy użyciu ps.

killall program_name
Zabij program(y) na podstawie ich nazw.
Kill program(s) by name.

xkill
(w X-terminal'u) Zabij program, pracujacy w środowisku graficznym. (Najedź wskaźnikiem myszy na okno procesu, który chcesz zabić i kliknij.)

kpm
(w X-terminal'u)  Zarządca procesów KDE.

lpc
(jako root) Sprawdź i kontroluj drukarkę(ki). Wpisz "?" a zobaczysz listę dostępnych komend.

lpq
Pokaż zawartość kolejki drukarki. Pod KDE (X-window) możesz użyć graficznego "Kolejka drukarki", dostępnego z "K-Menu"  - Narzędzia.

lprm numer_zadania
Usuwa z kolejki drukarki  zadanie do drukowania o podanym numerze.

nice nazwa_programu
Uruchom  nazwa_programu zmieniając jego priorytet. Jako, że priorytet nie jest określony w tym przykładzie, bedzie on zwiększony o 10 (czyli proces będzie działał wolniej). Niższy numer (większy stopień bycia "niemiłym" dla innych użytkowników systemu) ["nice" - ang. "miły", przyjemny" -dop tłum.]  oznacza wyższy priorytet.  Priorytet może mieć wartość od -20 do 19. Tylk oroot może nakazywać negatywne wartości. Użyj top by zobaczyć priorytety działających procesów.

renice -18 PID
(jako root) Zmień priorytet uruchomionego procesu do minus 18. Normalny użytkownik może modyfikować tylko swoje własne procesy,  i tylko w górę od bieżącego priorytetu (może sprawiać, by działały wolniej). Można także wykonać polecenie renice +10 -u peter by sprawić, że użytkownik peter będzie mniej obciążał procesor, a inni nie będą cierpieć, gdy włącza swoje, mocno obciążające maszynę programy.

<Ctrl>c, <Ctrl>z, <Ctrl>s, i <Ctrl>q także mięszczą się w tematyce tego rozdziału, ale były opisane poprzednio. W skrócie oznaczają one: zatrzymaj bieżące zadanie, przenieś aktualne zadanie  w tło, zatrzymaj transfer danych i wznów transfer danych.

5.12 Basic administration commands

setup
(jako root) Konfiguruje myszę, kartę dźwiękową, klawiaturę, X-window usługi systemowe. Istnieje wiele narzędzi konfiguracyjnych, właściwych dla danych dystrybucji, setup jest domyślnyw RedHat'cie. Mandrake 7.9 oferuje bardzo przyjemny DrakConf .

linuxconfig
(jako roo, albo w trybie tekstowym albo w X-terminal'u). Masz dostęp i możesz modyfikować setki ustawień tym programem. Bardzo użyteczny -- nie zmieniaj zbyt wielu rzeczy w tym samym czasie, i bądź ostrożny ze zmienianiem rzeczy, których nie rozumiesz.  Redhat'owskie narzędzie konfiguracji sieci netconf  jest wycinkiem z linuxconfig, dzięki czemu jest prostsze i czasami łatwiejsze w użyciu.

xvidtune
(w X-terminal'u) Zmienia ustawienia Xserwera dla wszystkich rozdzielczości, w celu zlikwidowania czarnych boków, przesunięcia ekranu w lewo/prawo/górę/dół etc. (Najpierw użyj regulatorów na twoim monitorze, by dopasować ekran w trybie tekstowym).  Następnie użyj xvidtune by dopasować częstotliwości monitora dla każdej rozdzielczości, tak, aby ekran dobrze mięścił się w twoim monitorze.  By zmiany zostały na stałe, wyświetl częstotliwości na ekranie a następnie przenieś je do /etc/X11/XF86Config.

alias ls="ls --color=tty"
Utwórz alias dla komendy "ls", by zmienić jej format na kolorowy. W tym przykładzie, alias jest nazwany także "ls" i opcja "kolor" jest przywoływana tylko wtedy, gdy wynik jest kierowany na terminal (nie do pliku). Umieść alias w pliku /etc/bashrc jeśli chcesz, aby był on zawsze dostępny dla wszystkich uzytkowników w systemie. Aliasy to bardzo wygodny sposób na dostosowania systemu do swoich potrzeb. Wpisz samo  "alias", aby zobaczyć listę wszystkich aliasów w systemie. Użyj unalias nazwa_aliasu by usunąć jeden z nich.

adduser nazwa_użytkownika
useradd nazwa_użytkownika
(Dwie komendy robiące to samo. Używaj zamiennie). Tworzy nowe konto (musisz być na koncie root'a). Na przykład adduser barbara  Nie zapomnij o ustawieniu hasła dla nowego użytkownika. Katalogiem domowym nowego użytkownika będzie /home/user_name.

userdel nazwa_użytkownika
Usuwa konto (musisz być root'em). Katalog domowy użytkownika i niedosłana poczta wymagają osobnego potraktowania (ręcznie, ponieważ musisz zdecydować, co zrobić z tymi plikami).

groupadd group_name
(jako  root) Tworzy nową grupę w twoim systemie. Nie jest to niezbedne na domowym komputerze, ale może być bardzo przydatne, nawet na domowej maszynie z kilkoma użytkownikami.

Na przykład, mogę utworzyć grupę "przyjaciele", następnie zmodyfikować plik /etc/group i dodać nazwę mojego konta i nazwy kont moich przyjaciół do linii, opisującej właśnie tą grupę. Linia ta może wtedy wyglądać tak:
przyjaciele:x:502:stan,pete,marie
Następnie mogę zmienić prawa dostępu do wybranych plików, tak żeby pliki należały do mnie i do grupy "przyjaciele"
chgrp przyjaciele  mój_plik
Dzięki temu, wymienieni członkowie tej grupy mogą posiadać specjalne prawa dostępu do tych plików, których reszta świata nie posiada:
chmod g=rw,o= mój_plik
Alternatywą mogło by być nadanie praw do zapisu dla każdego, co było by definitywnie niebezpieczne, nawet na domowym komputarze.

groups
Wymienia grupy, do których bieżący użytkownik należy.

passwd
Zmienia hasło na aktualnym koncie. Jeśli jesteś root'em, możesz zmienić hasło dowolnego użytkownika, używając:
passwd nazwa_użytkownika

chfn
(="change full name"  czyli zmień pełną nazwę). Zmienia informacje o tobie (pełne imię i nazwisko, numer pokoju,  numer telefonu, etc.). Informacja ta jest wyświetlana, gdy wykona się komendę finger z twoją nazwą_konta.

chage -M 100 nazwa_użytkownika
(= "change age" czyli zmień wiek).  Ustawia wygaśnięcie hasła na 100 dni dla nazwa_użytkownika.

chmod perm filename
(=change mode czyli zmień prawa dostępu)  Zmienia prawa dostępu do pliku, który jest twoją własnością (chyba, że jesteś root'em, bo wtedy możesz zmienić dowolny plik). Możesz ustawić prawa dostępu w trzech aspektach: czytanie (r), zapis (w), wykonanie (x) dla trzech klas użytkowników: właściciel (u), członkowie grupy, do której należy plik (g), inni w systemie (o). Sprawdź aktualne prawa dostępu, używając:
ls -l filename
Jeśli do pliku dostęp mają wszyscy we wszystkich aspektach, komenda ta pokaże:
rwxrwxrwx
Pierwsze trzy znaki pokazują prawa dla właściciela pliku, drugie trzy dla grupy, do której należy plik, i kolejne trzy to prawa dla pozostałych ("reszty świata"). Brak zezwolenia jest pokazywany jako "-".
Gdy nadajesz prawa, używane są następujące  symbole: "u" = właściciel pliku, "g" = grupa, do której należy plik, "o" = inni, "a"=all, czyli wszyscy, mianowicie właściciel, grupa i reszta, "=" =ustaw prawo na ..., "+" (dodaj prawo), "-" = zabierz prawo, "r" = prawo do czytania pliku, "w" = prawo do zapisu do pliku, czyli jego modyfikowania, "z" = prawo do wykonania pliku.

Na przykład ta komenda doda prawa do czytania pliku junk dla wszystkich (=użytkownik+grupa+reszta):
chmod a+r junk
Ta komenda usunie prawa do wykonania pliku przez resztę świata:
chmod o-x junk

chown nazwa_nowego_właściciela nazwa_pliku
chgrp nazwa_nowej_grupy nazwa_pliku
Zmień właściciela i grupę pliku. Powinieneś użyć tych dwóch komend po skopiowaniu pliku, w celu używania przez kogoś innego. Tylko właściciel pliku może go skasować.

lsattr files
Pokazuje atrybuty pliku (plików). Niezbyt często używanym gdyż większośc atrybutów wciąż nie jest zaintempletowana. Atrybuty mogą być zmieniane, przy użyciu komendy chattr .  Atrybuty to:
A=nie uaktualniaj czasu ostatniego dostępu do pliku, gdy jest on modyfikowany, S=synchroniczne uaktualnianie, a=do tego pliku możliwe jest tylko dopisywanie,  c=kompresja pliku na poziomie jądra - jeszcze nie zaimplentowany, i=plik niezmienny, d=no  dump [ktoś wie o co chodzi? - dop. tłum.], s=bezpieczne kasowanie,  u=plik, który można odkasować (undelete) - jeszcze nie zaimplentowany.

su
(=podmiana identyfikatora użytkownika) Przejście na konto superużytkownika (=root) (będziesz zapytany o hasło). Wpisz "exit" by wrócić na swoje poprzednie konto.  Nie wyrabiaj sobie nawyku codziennej pracy na koncie root'a. Konto to służy celom administracji systemem, a komenda su ułatwia ci do niego dostęp, gdy go potrzebujesz.  Możesz także użyć "su" by przejść na konto dowolnego innego użytkownika w systemie, np. su barbara sprawi, że będę "barbarą" (potrzebne jest hasło, chyba, że jesteś na koncie root'a).

cat /var/log/httpd/access_log
Pokazuje, kto łączył się z twoim serwerem http (apache), od czasu gdy logi ostatnio były "rotowane" (normalnie "rotowane" raz dziennie, gdy uruchamia się cron) [w RedHat'ach, które widziałem było to raczej raz w tygodniu - dop. tłum.] Poprzednim plikiem logu jest access_log.1, jeszcze starszy to  access_log.2, etc.

cat /var/log/secure
(jako  root) Sprawdź ważny log systemowy.  Dobrym pomysłem jest robienie tego od czasu do czasu, jeśli jesteś podłączony do internetu.

ftpwho
(jako root) Pokazuje, kto jest aktualnie podłączony do twojego serwera ftp.

SVGATextMode 80x25x9
SVGATextMode 80x29x9
(jako root) Zmienia rozdzielczość tekstu na terminalu tekstowym. W powyższym przykładzie (druga linia) zmieniłem ekran tekstowy na 80 kolumn i 29 linii, ze znakiem o wielkości 9 piksli. Pierwsza linia określa rozdzielczość, która zawsze działa, więc jeśli  druga rozdzielczośc nie zadziałała na moim systemie, mogę nacisnąć dwukrotnie <Strzałkę_w_górę> i <Enter> by odzyskać kontrolę nad ekranem.  Możliwe tryby graficzne zależą od twojej karty graficznej i częstotliwości synchronizacji twojego monitora -- musiałem zmodyfikować (jako root) plik  /etc/TextConfig i odkomentować właściwe linie, by SVGATextMode wiedział, co mój system potrafi.

kernelcfg
(jako root w X-terminal'u) Graficzna aplikacja do dodawania/usuwania modułów z jądra. Moduł to jak sterownika urządzenia -- kawałek jądra Linuksa, który zapewnia wsparcie dla poszczególnego kawałka sprzętu. Możesz uzyskać to samo na linii komend, używając komendy insmod.

lsmod
(= list modules czyli listuj moduły). Pokazuje listę aktualnie załadowanych modułów jądra.
List currently loaded kernel modules. A module is like a device driver--it provides operating system kernel support for a particular piece of hardware or feature. Moduł to jak sterownika urządzenia -- kawałek jądra Linuksa, który zapewnia wsparcie dla poszczególnego kawałka sprzętu  lub jakiejś jego funkcji.

modprobe -l |more
Pokazuje listę wszystkich modułów dostępnych dla twojego jądra. Aktualnie dostępne moduły są określane poprzez kompilację jądra.  Każdy dostępny moduł/funkcja może być skompilowana albo "na stałe" (szybkie, nieusuwalne), "moduł" (może wolniej, ale ładowane/usuwalne na żądanie), albo można jej w ogólne nie dodawać. Wszystkie moduły, które są dostępne dla twojego jądra (z którymi jądro było skompilowane) są umieszczone jako pliki w katalogu /lib/modules więc przeglądanie go może być czasami pomocne.

modprobe sb
Ładuje moduł soundblaster'a (sb).

insmod parport
insmod ppa
(jako root) Ładuje do jądra moduły (moduł  to w dużym przybliżeniu odpowiednik DOS'oweg sterownika użądzenia). W tym przykładzie pokazuje jak załadować do jądra moduły odpowiedzialne za wsparcie dla zewnętrznego napędu ZIP na porcie równoległym (wydaje się, że istnieją problemy ze zmuszeniem zewnętrznego napędu ZIP do działania w żaden inny sposób w RH 6.0 i RH 6.1).

rmmod nazwa_modułu
(jako root, nie musisz tego koniecznie wiedzieć). Usuwa moduł nazwa_modułu z  jądra.

depmod -a
(jako  root)  Zbuduj tablelę zależności modułów dla nowego jądra. Nie jest to niezbędne, chyba że zmodyfikowałeś /etc/modules i zamierzasz zrestartować system.

setserial /dev/cua0 port 0x03f8 irq 4
(jako root) Ustaw niestandartowe parametry portu szeregowego. Ten przykład pokazuje standartowe ustawienia dl pierwszego portu szeregowego (cua0 lub ttyS0). Standartowe ustawienia PC dla drugiego portu szeregowego (cua1 lub ttyS1) to:  adres portu wejścia/wyjścia 0x02f8, przerwanie 3. Trzeci port szeregowy (cua2 lub ttyS2): 0x02e8, przerwanie 3. Dodaj swoje ustawienia do /etc/rc.d/rc.local jeśli chcesz, aby były one uaktywniane przy starcie systemu. Zobacz man setserial, jest tam dobry opis.

tunelp
(jako root, żadko potrzebne) Ustawia parametry portu równoległego.

fdisk /dev/hda
(= "fixed disk" czyli "gotowy dysk". Jako root.) Linuksowe narzędzie do partycjowania dysku  (DOS ma narzędzie o tej samej nazwie). W powyższym przykładzie, określiłem że chciałbym partycjonować pierwszy twardy dysk na pierwszym kanale IDE, czyli hda. Na twoim miejscu  zrobił bym kopie bezpieczeństwa swoich danych przed użyciem fdisk'a na dowolnej partycji. Nie znam nikogo, kto lubi używać fdisk (zarówno wersji DOS'owej jak i linuksowej) -- wolę łatwiejszego w użyciu cfdisk, zobacz następną komendę.

cfdisk /dev/hda
(jako root) Narzędzie do dzielenia na partycje twardego dysku przy pomocy menu.  Łatwiejsze w użyciu, niż fdisk.

cd /usr/src/linux-2.2.14
make xconfig
(jako root w X-terminal'u). Miła graficzna nakładka na konfigurację opcji jądra, potrzebną przed jego kompilacją.
(Nazwa katalogu zawiera wersję twojego jądra Linuksa, więc możesz potrzebować użyć innej nazwy katalogu, jeśli wersja twojego jądra to nie 2.2.14, użyta w tym przykładzie. Ponadto, potrzebujesz mieć zainstalowanego "Tk"  oraz kod źródłowy jądra.) Alternatywą do "make xconfig" jest "make config" (uruchamia skrypt, zadający ci pytania w trybie tekstowym) oraz "make menuconfig" (uruchamia menu w trybie tekstowym). Zobacz less /usr/doc/HOWTO/Kernel-HOWTO jeśli potrzebujesz więcej informacji.
Po konfiguracji opcji nowego jądra, możesz przystąpić do jego kompilacji, wydając następujące komendy:
make dep
make bzImage
Ostatnia z tych komend będzie potrzebowała nieco czasu (może 0,5 godz. albo 2 godz. w zależności od twojego sprzętu.  Tworzy ona plik "bzImage", który jest twoim nowym jądrem. Następnie:
make modules
make modules_install
Masz teraz nowe jądro i moduły, więc możesz je zainstalować -- instalacja obejmuje skopiowanie nowych plików do katalogu  /boot i zmodyfikowaniu pliku /etc/lilo.conf  byś mógł wybrać w czasie uruchamiania systemu, które jądro (stare czy nowe) uruchomić. Przeczytaj ten  rozdział, gdzie są szczegóły odnośnie konfiguracji jądra.  Pomocnym może być także przeczytanie  /usr/doc/HOWTO/Kernel-HOWTO  i zapewne man depmod.  Konfiguracja, kompilacja i instalacja nowego jądra nie jest wcale trudna ale MOŻE doprowadzić do problemów, jeśli nie wiesz, co robisz. (w najgorszym wypadku, jeśli nie będziesz w stanie uruchomić komputera ani nie będziesz potrafił naprawić systemu po uruchomieniu z dyskietki,  możesz potrzebować reinstalacji). Kompilacja nowego jądra  jest też dobrym sposobem na przetestowanie sprzętu, ponieważ wymaga ona ogromnych ilości przeliczeń. Jeśli twój sprzęt jest "walnięty", najprawdopodobniej w czasie kompilacji otrzymasz błąd "signal 11"   (przeczytaj  bardzo dobry /usr/doc/FAQ/txt/GCC-SIG11-FAQ).
 

ldconfig
(jako root)
Odtwarzą dowiązania i cache "ładowacza"  dynamicznych bibliotek ("ld"). Możesz potrzebować uruchomić ldconfig po instalacji nowej dynamicznej biblioteki w systemie. (Jest on także uruchamiany przy każdym starcie komputera, więc jeśli zrestartowałeś maszynę, nie musisz go uruchamiać ręcznie).

mknod /dev/fd0 b 2 0
(=utwórz node, jako root). Ręcznie tworzy plik urządzenia. Ten przykład pokazuje, jak utworzyć plik urządzenia, oznaczającego pierwszy napęd dyskietek i może być być użyteczny, jeśli kiedyś przypadkiem go sobie skasujesz.  Opcje to: b=urządzenie blokowe, c= urządzenie znakowe (character), p= urządzenia FIFO, u=niebuforowane urządzenie znakowe (character). Dwie liczby oznaczają główny i podrzędny numer urządzenia.   Normalnie nie znał bym parametrów wymaganych przez mknod. Żeby więc utworzyć urządzenia, przywykłem czytać man MAKEDEV gdzie można znaleźć nazwę urządzenia a następnie uruchamiam skrypt /dev/MAKEDEV który rozpoznaje urządzenia po ich nazwach --zobacz następną komendę.

cd /dev
./MAKEDEV audio
(jako root). Odtwarza urządzenia "audio", które w jakiś sposób zniszczyłem. Zobacz ponadto poprzednią komendę.

fdformat /dev/fd0H1440
mkfs -c -t ext2
(=formatowanie dyskietki, dwie komendy, jako root) Przeprowadź  niskopoziomowe formatowanie dyskietki w pierwszym napędzie (/dev/fd0), w wysokiej gęstości (1440 kB). Następnie utwórz na niej system plików Linuksa (-t  ext2), ze sprawdzaniem/zaznaczaniem złych bloków (-c). Tworzenie systemu plików jest równoważne z wysokopoziomowym formatowaniem.

badblocks /dev/fd01440 1440
(jako root) Sprawdź dyskietkę o wysokiej gęstości pod kątem występowania złych bloków i wyświetl rezultat na ekranie. Parametr "1440" określa, że 1440 bloków jest sprawdzanych. Tak komenda nie modyfikuje zawartości dyskietki.

fsck -t ext2 /dev/hda2
(=sprawdzanie systemu plików, jako root) Sprawdź i napraw system plików, na przykład po "nieczystym" zmaknięciu systemu, z powodu awarii zasilania.  Powyższa komenda sprawdza partycję hda2 i system plików ext2.  Zdecydowanie powinieneś uruchomić Linuksa w trybie jednoużytkownikowym, by to wykonać (wpisz "linux single" po znaku zachęty LILO albo uzyj init 1 jako root, by przejść do tego trybu). Jeśli w czasie naprawiania program napotka błędy, zaakceptuj jego propozycje naprawy.

dd if=/dev/fd0H1440 of=floppy_image
dd if=floppy_image of=/dev/fd0H1440
(dwie komendy,  dd="data duplicator") Utwórz obraz dyskietki o nazwie "floppy_image"  w bieżącym katalogu. Następnie skopiuj floppy_image (plik) na inną dyskietkę.  Działa jak dosowy "DISKCOPY".

/sbin/chkconfig
Narzędzie do sprawdzania/włączania/wyłączania usług systemowych na różnych poziomach pracy. Typowo, zwyczajnie używam RedHat'toskiego narzędzia setup jeśli potrzebuję włączyć/wyłączyć usługę, ale chkconfig daje dodatkowe możliwości, jakich tylko możesz potrzebować.

SuperProbe
(jako root). Narzędzie do określania typu karty grafiki i ilości jej pamięci.

5.13 Instalacja programów

rpm -Uvh nazwa_pakietu-wersja.platforma.rpm
(jako root) Uaktualnia (opcja "U" musi byc pierwszą literą po myślniku),  pakiet, mówiąc przy tym dużo (opcja "v"=gadatliwie) i drukując "##.." by pokazać, jak postępuje instalacja (opcja "h")

rpm -ivh --force --nodep nazwa_pakietu-wersja.platforma.rpm
(jako root) instaluje pakiet, ignorując możliwe konflikty i problemy zależności.

rpm -e nazwa_pakietu
(jako root) Odinstalowuje (opcja "e"=erase) pakiet nazwa_pakietu. Zwróć uwagę na brak  "-wersja.platforma.rpm" na końcu nazwy pakietu (nazwa pakietu jest tą samą nazwą, która była w nazwie pliku *.rpm, z którego pakiet został zainstalowany, ale nie ma kreski, wersji, platformy i ".rpm").

rpm -qpi nazwa_pakietu-wersja.platforma.rpm
Odpytuje  (opcja "q" musi być pierwszą literą po myślniku) jeszcze nie zainstalowany pakiet (opcja "p") wyświetlając informacje (opcja "i"), zawarte w pakiecie.

rpm -qpl nazwa_pakietu-wersja.platforma.rpm
Odpytuje  (opcja "q" musi być pierwszą literą po myślniku) jeszcze nie zainstalowany pakiet (opcja "p") wyświetlając listę plików (opcja "l") zawartych w pakiecie.

rpm -qf plik
Znajdź nazwę zainstalowanego pakietu, do którego "plik" należy lub należał. Użyteczne, jeśli przypadkowo skasowałeś plik i poszukujesz właściwego pakietu, który należy przeinstalować.

rpm -qi nazwa_pakietu
Odpytuje zainstalowany pakiet o informacje o nim. Zwróć uwagę na brak "wersji.platformy.rpm" na końcu nazwy pakietu.

rpm -qai | more
Odpytuje wszystkie pakiety  zainstalowane w systemie o ich podstawowe informacje. W moim prostym systemie mam ~600 zainstalowanych pakietów, tak więc potrzeba wiele czasu, aby przeczytać wszystkie informacje o nich. By policzyć swoje pakiety, spróbuj:  rpm -qa | grep -c ''

rpm -Va
Weryfikuje (opcja "V") wszystkie pakiety (opcja "a") zainstalowane w systemie. Komenda ta pokaże wszystkie pliki, które były modyfikowane od czasu instalacji. Oto opis wyniku jej działania.

.      Test zakończony
c      To jest plik konfiguracyjny
5      Suma kontrola MD5 nie zgadza się
S      Rozmiar pliku się zmienił
L      Dowiązanie symboliczne się zmieniło
T      Zmienił się czas ostatniej modyfikacji pliku.
D      Plik urządzenia jest zmodyfikowany
U      Zmienił się właściciel pliku
G      Zmieniła się grupa pliku
M      Tryb pliku (prawa i/lub typ pliku) został zmodyfikowany d

kpackage
gnorpm
glint
(w X-terminalu, jako root, jeśli chcesz móc instalować pakiety). Graficzne nakładki na Red Hat Package Manager (rpm). "glint" jest dostarczany z RH5.2 i wydaje się już niepotrzebny. gnorpm jest "oficjalnym" instalerem pakietów RedHat'a, starsze wersje były bardzo wolne i nieintuicyjne, ale nowsze wersje (ta, która jest dostarczana z RH 7.0) jest zdecydowanie ulepszona. kpackage jest "oficjalnym" programem KDE i jest dobry w całej rozciągłości. Używaj dowolnego z tych programów do przeglądania pakietów zainstalowanych w twoim systemie oraz nie-zainstalowanych, które masz na swoim CDrom'ie z RedHat'em, możesz oglądać informacje o nich i instalować je (instalacja wymaga praw root'a).

5.14 Accessing drives/partitions

mount -t auto /dev/fd0 /mnt/floppy
(jako root) Montuje napęd dyskietek. Katalog /mnt/floppy musi istnieć, być pusty i NIE być bieżącym katalogiem.

mount -t auto /dev/cdrom /mnt/cdrom
(jako root)  Montuje CD. Możesz potrzebować wcześniejszego stworzenia/zmodyfikowania pliku  /dev/cdrom , w zależności od tego, gdzie podpięty jest twój CD. Katalog /mnt/cdrom musi istnieć, być pusty i NIE być katalogiem bieżącym.

mount /mnt/floppy
(jako zwykły użytkownik lub root)   Montuje dyskietkę jako użytkownik. Aby zwykły użytkownik mógł zamontować dyskietkę, muszą być dokonane odpowiednie wpisy w pliku /etc/fstab. Katalog /mnt/floppy nie może być katalogiem bieżącym.

mount /mnt/cdrom
(jako zwykły użytkownik lub root)   Montuje CD jako użytkownik. Aby zwykły użytkownik mógł zamontować CD, muszą być dokonane odpowiednie wpisy w pliku /etc/fstab. Katalog /mnt/cdrom nie może być katalogiem bieżącym.

umount /mnt/floppy
Odmontowuje dyskietkę. Katalog /mnt/floppy nie może być twoim (ani kogokolwiek innego) bieżącym katalogiem. W zależności od twojej konfiguracji, możesz nie być w stanie odmontować napędu, którego nie zamontowałeś samodzielnie.

5.15 Network administration tools

ping nazwa_maszyny
Sprawdź czy można się połączyć z inną maszyną (podaj nazwę maszyny lub jej adres IP), naciśnij <Ctrl>C, gdy skończysz (bez tego komenda będzie działała w nieskończoność) Jak wszystkie komendy linuksowe, ping również ma opcje, w tym atak "ping śmierci", wydaje się więc, że możesz doprowadzić niektóre serwery do śmierci, próbując opcji -f i -s.

route -n
Pokazuje tablicę routingu jądra.

nslookup host_do_znalezienia
Zapytuje Twój domyślny serwer nazw domenowych (DNS) o nazwę internetową (albo numer IP) host_do_znalezienia W ten sposób możesz sprawdzić swój DNS. Możesz także dowiedzieć się, jaką nazwę ma komputer o podanym adresie IP.

traceroute host_do_znalezienia
Zobacz jak twoje pakiety biegną do hosta_do_znalezienia (który może być określony zarówno przez nazwę, jak i przez IP.

ipfwadm -F -p m
(Dla RH5.2, zobacz następną komendę dla RH 6.0) Ustaw masquerading jako zasadę przekazywania pakietów przez firewall. (Niezbyt bezpieczne, ale proste). Cel: wszystkie komputery w twojej domowej sieci będą widoczne w sieci, jako jedna bardzo obciążona maszyna, i będziesz mógł przeglądać Internet ze wszystkich komputerów równocześnie.

echo 1 > /proc/sys/net/ipv4/ip_forward
ipfwadm-wrapper -F -p deny
ipfwadm-wrapper -F -a m -S xxx.xxx.xxx.0/24 -D 0.0.0.0/0
(trzy komendy, RH6.0). Robią to samo, co poprzednia komenda. Podmień x-y na cyfry klasy "C" adresu IP, które przypisałeś do swojej lokalnej sieci. Zobacz tutaj po więcej szczegułów.

ipchains -P forward DENY
ipchains -A forward -s xxx.xxx.xxx.0/24 -d 0.0.0.0/0 -j MASQ
(dwie komendy, RH7.0).  To samo, co poprzednio, ale działa pod RH 7.0.

ipchains -L
Listuj wszystkie zasady firewall'a. Użyj tego, jeśli chcesz sprawdzić, czy firewall działa.

ifconfig
(jako root) Wyświetl informacje o interfejsach sieciowych aktualnie aktywnych (ethernet, ppp, etc). Twoja pierwsza karta sieciowa powinna być widoczna jako eth0, druga jako eth1, etc, pierwszy interfejs ppp przez modem jako ppp0, drugi jako ppp1, etc. "lo" to "loopback only" czyli pentla zwrotna i powinna być zawsze aktywna. Użyj opcji (zobacz ifconfig --help) by skonfigurować interfejsy.

ifup nazwa_interfejsu
(/sbin/ifup by uruchomić to jako zwykły użytkownik) Podnieś interfejs sieciowy. Np:
ifup eth0
ifup ppp0
ifup ppp1
Użytkownicy mogą podnosić i zamykać interfejs ppp, tylko gdy zostały im do tego nadane prawa w konfiguracji ppp (przy użyciu netconf ). By uruchomić interfejs ppp (połączenie dial-up), normalnie używam kppp, dostępne w menu KDE => "Internet" (albo poprzez wpisanie kppp w X-termial'u)

ifdown nazwa_interfejsu
(/sbin/ifdown by uruchomić to, jako zwykły użytkownik). Zdezaktywizuj interfejs sieciowy. Np. ifdown ppp0 . Zobacz ponadto poprzednią komendę.

netstat | more
Wyświetl dużo (za dużo?) informacji o twojej sieci.

nmap numer_ip
Mapuje porty na maszynie o podanym numerze_ip   NA PRAWDĘ użyteczne, by zorientować się w bezpieczeństwie twojej sieci. nmap nie jest dostarczany na RH CD, musisz więc załadować go samodzielnie.   Wygodna nakładka graficzna "nmapfe" jest również dostępna.

ethereal
(jako root, w Xterminal'u) Analizator sieci -- zobacz ruch sieciowy, przechodzący przez twój komputer.

5.16 Komendy związane z muzyką

eject
Wysuń podstawkę pod filiżankę z kawą :))) (wysuń tackę CD ROM'u). Ta komenda dymyślnie działa  w stosunku do CD ROM'u, ale możesz przy jej pomocy wysunąć dowolne wymienne nośniki, określając punkt zamontowania urządzenia. Na przykład, mogę wysunąć dysk zip z napędu (jako root), używając: eject /dev/sda4

play moj_plik.wav
Odtwarza plik wave.

rec my_file.wav
Nagrywa plik wave z mojego mikrofonu.

mpg123 my_file.mp3
Zagraj plik mp3.

mpg123 -w my_file.wav my_file.mp3
Utwórz plik wave z pliku mp3. Użyteczne, jeśli chciałbyś nagrać zwykłą płytę CD z plików mp3 -- musisz wtedy przekonwertować pliki mp3 do formatu *.wav. Nie dziw się, że proces konwersji jest powolny -- rozkompresowywanie plików mp3 wymaga dużych mocy procesora.

xmms
(w X terminal'u) Przyjemny odtwarzacz plików mp3, działający w środowisku graficznym.

freeamp
(w X terminal'u) Kolejny odtwarzacz plików mp3, działający w środowisku graficznym.

lame input_file output_file
MP3 enkoder.

knapster
(w X terminal'u)   uruchamia program do ściągania plików mp3 od innych użytkowników napstera. Możesz współdzielić swoje pliki mp3 także.  Na prawdę dobre, jeśli działa. Gnutella i FreeNet niedługo go zastąpią -> są nawet lepsze.

cdparanoia -B  "1-"
(CD ripper)  Czyta zawartość płyty audio CD i zapisuje ją w pliki wave w bieżącym katalogu, każda ścieżka w osobnym pliku. Opcja "1-" oznacza "od ścieżki 1 do końca". -B wymusza nagrywanie każdej ścieżki w osobnym pliku.

playmidi moj_plik.mid
Odtwórz plik midi..  playmidi -r moj_plik.mid  wyświetli tekstowe efekty na ekranie.

sox audio_file another_format_audio_file
(="SOund eXchange") Konwertuje pomiędzy niemal wszystkimi formatami dźwięku (ale bez mp3). Zobacz man sox na pełną listę obsługiwanych formatów. sox umożliwia także dodawanie specjalnych efektów do twojego pliku dźwiękowego.

kscd
(w X terminal'u)  odtwarzacz CD.

kmidi
(w X terminal'u)  odtwarzacz MIDI.

kmid
(w X terminal'u)  odtwarzacz MIDI/caraoke.

kmix
(w X terminal'u)  Mikser dźwięku.
 

5.17 Komendy związane z grafiką

enscript my_file.txt -U 2
Konwertuje plik tekstowy do poscriptu i drukuje go na domyślną drukarkę. Można także przesłać wynik do pliku poscriptowego. enscript my_file.txt -U 2 -o my_file.ps
Opcja -U2 powoduje, że enscript drukuje dwie logiczne strony na jednej fizycznej stronie, co oszczędza papier i stwarza bardziej wygodne, mniejsze wydruki.  Możesz także drukować cztery strony na jednej, powoduje to jednak, że wydruk jest trudny do odczytania.   enscript ma niewątpliwie duże możliwości, przeczytaj więc o nich w man enscript, znajdziesz tam wiele opcji formatowania.

ps2pdf my_file.ps my_file.pdf
Utwórz plik  pdf  (Adobe portable document format) z pliku postscriptowego.

mpage -2 moj_plik.ps > new_file.ps
Drukuj plik postriptowy moj_plik.ps wypuszczając dwie logiczne strony na jednej fizycznej. Zapisz rezultat do pliku new_file.ps.

ps2ps file.ps new_file.ps
psnup -nup 2 -pletter new_file.ps new_file2.ps
Następny sposób na stworzenie pliku postcriptowego, zawierającego 2 logiczne strony na jednej fizycznej. Najpierw użyłem "destylera poscriptu" ps2ps by stworzyć prostszy plik poscriptowy (kosztem tego, że staje się on znacznie większy). Następnie użyłem narzędzia psnup by stworzyć new_file2.ps  który zawiera 2 strony logiczne na jednej fizycznej. Mógłym umieścić 4 lub 8 stron logicznych na jednej fizycznej.

gimp
(w X terminal'u)  Skromnie wyglądający, ale potężny procesor  grafiki płaskiej. Wymaga nieco czasu do opanowania, jest jednak wspaniałym narzędziem dla artystów, niemal nie ma takiej rzeczy, której nie można zrobić w gimp'ie.  Uzyj prawego klawisza myszy by mieć dostęp do lokalnych menu i naucz się jak używać wartw (layers). Nagrywaj pliki w natywnym dla gimp'a formacie *.xcf (zachowuje warstwy dla przyszłej edycji) a następnie tylko spłaszczaj obrazek by nagrać go jako png (albo cokolwiek).

gphoto
(w X terminal'u) Potężny edytor fotografii i program do ściągania obrazków z kamer.

kpaint
(w X terminal'u) Prosty program do malowania bitmap (w rodzaju "paintbrush'a").

xfig
(w X terminal'u)  Prosty program do rysowania. Użyteczny do tworzenia prostych szkiców lub diagramów.

dia
(w X terminal'u)  Narzędzie do tworzenia diagramów z przedefiniowanych komponentów.

display moj_obrazek
(w X terminal'u)  Wyświetl obrazek wyłącznie w celu jego oglądania.  Część pakietu ImageMagic (podobnie jak wiele innych narzędzi, opisywanych tutaj).

giftopnm my_file.giff > my_file.pnm
pnmtopng my_file.pnm > my_file.png
Konwertuj zastrzeżony format grafiki giff do postaci surowego, przenośnego pliku pnm. Następnie konwertuj pnm w plik  png, który jest nowszy i lepiej się nadaje do zastosowań internetowych (lepszy pod względem technicznym    i nie stwarza zagrożenia pozwu do sądu ze strony właścicieli patentu giff).

xwd -out my_cupture_screen_file.xwd
(w X terminal'u)  Łapie zawartość ekranu X-window do "surowego" pliku (*.xwd). Możesz następnie przekonwertować plik xwd do swojego ulubionego formatu, używajć narzędzia do konwersji.

convert my_capture_screen_file.xwd my_capture_screen.jpg
Konwertuje zawartość "surowego" pliku ze złapanym ekranem X-window (*.xwd) do pliku w formacie jpeg. Narzędzie convert może także konwertować grafikę z/na wiele innych formatów.

import -display 192.5.100.10:0 -window root my_file.jpeg
Przechwytuje zawartość głównego ekranu z X-window uruchomionego na komputerze 192.5.100.10 display 0. Wynik jest zapisywany w my_file.jpeg (zmień format, modyfikując odpowiednio rozszerzenie pliku). Potrzebujesz uprawnień do zapisu na  tym ekranie by móc przechwycić jego zawartość (prawa dla każdego mogą być nadane poprzez uruchomienie xhost +    w X-terminal'u).  Opcje znajdziesz w man import.

ksnapshot
(w X terminal'u)  Graficzny program do przechwytywania zawartości ekranu.

identify -verbose moj_obrazek
Daj mi opis pliku graficznego moj_obrazek: format, typ, rozmiar w pikslach, liczba kolorów, rozmiar w bajtach, etc.

animate -delay 6x5 pic1 pic2 pic3
Pokazuj dwa lub więcej obrazków sekwencyjnie. Przerwa pomiędzy ich wyświetlaniem to 6/100 sekundy. Cała sekwencja jest pokazywana przez 5 sekund.

5.18 Małe gierki

kpat
(w X-terminal'u) Pasjans.

xboing
(w X-terminal'u) Bardzo przyjemna gra typu pin-ball.
 

xboard
(w X-terminal'u). Szachy.

konquest
(w X-terminal'u). Przeprowadź ze swoim synem podbój galaktyki. Przyjemna gra planszowa.

kmines
(w X-terminal'u). Saper.

Przejdź do części 6: Podstawowe aplikacje Linuksa (komercyjne i nie tylko)